Hz. Adem ile Havva ve Çocukları: Kabil ve Habil’in Kavgası

Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde bulunan, 1583 tarihli Zübdetü’t-tevârih adlı eserin 18b yaprağında yer almakta olan resimde, Kabil’in kendi ikizi Klima ile evlenmek istemesiyle Habil’i öldürmesi anlatılmaktadır.

Resim, Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde bulunan, 1583 tarihli Zübdetü’t-tevârih adlı eserin 18b yaprağında yer almaktadır. Resimde, Hz. Adem ile Havva’nın, yeryüzünde bir araya gelmelerinden sonra evlat sahibi olmaları ve Hz. Adem’in, her oğlunun diğer bir oğlunun ikizi ile evlenmesini söylemine rağmen, bunu kabul etmeyen Kabil’in kendi ikizi Klima ile evlenmek istemesiyle Habil’i öldürmesi anlatılmaktadır.

Adem ile Havva ve Çocukları (Zübdetü’t-tevârih, 18b)

Resim, kitapta anlatılan hikayeye uygun olarak betimlenmiş ve kurgulanmıştır. “Metinlerde anlatılan peygamber hikâyelerinde, …detaylara da yer verildiği dikkat çekmektedir” (Arpacıoğlu, 2015, s. 287). Resimde, dönemin tarih konulu resimlerindeki kompozisyon özellikleri görülmektedir. Hz. Adem, Havva ve çocukları, “dönemin tarzını yansıtan, Osmanlı kılık ve kıyafetleri içinde”, yan yana ve paralel olarak sıralanmış halde tasvir edilmişlerdir (Bayrak Kaya, 2020, s. 353). Kalabalık ve ayrıntılı bir anlatım vardır. “Bu minyatürde simetrik bir kompozisyon şeması ile karşılaşmaktayız” (Kaya ve Oyman, 2018, s. 379).

Hayat ağacının ikiye böldüğü gökyüzünün her iki tarafında, uçan üçer melek, ayrıca hayat ağacının içerisinde dört melek yer almaktadır. Sadece melekler ve figürlerdeki haleler resme dini bir boyut katmaktadır. Bunlar ise resmin, gerçekçi bir tutumla ele alındığını ve belgeleyici unsura sahip olduğunu göstermektedir. “Aslında bu dinsel konulu minyatürler, ne kompozisyon düzeni, nede figür işleyişi açısından, dönemin tarihsel minyatürlerinden farklı değildir” (Bayrak Kaya, 2020, s. 352).

İslam dünyasında, Hz. Adem ile Havva birlikte ya da Hz. Adem yalnız olarak resmedilmiştir. “Buradaki yorum, metni tüm gerçekliğiyle yansıtmaya çalışan Osmanlı nakkaşının yaratısı olmalıdır” (Renda, 1997, s. 60; aktaran Bayrak Kaya, s. 352).

Resim, dikdörtgen planda tasarlanmış, ince bir altın çerçeve ile sınırlandırılmış ve tam sayfa üzerine yapılmıştır. Dış mekanda yer alan kompozisyonun merkezinde, hayat ağacı ve hayat ağacının hemen altında yaşamı simgeleyen hayat suyu yer almaktadır. İnce bir dere şeklindeki hayat suyu, zemine kadar zikzaklar çizerek inmiş ve kompozisyonu ikiye ayırmıştır. Hz. Adem ile Havva birbirlerine dönük halde, hayat ağacının solunda ve sağında yer almaktadırlar. “Hz. Âdem sol elinde bir gül, Hz. Havva ise sol elinde bir karanfil ile betimlenmiştir” (Bayrak Kaya, 2020, s. 353).

İlginizi Çekebilir:  En yeni teknolojiler

Adem’in solunda altı, Havva’nın sağında yedi çift ikiz, ayakta karşılıklı durmaktadır. “Yüzlerinde ifade yoktur. Eller ve kollardaki hareketler figürler arasındaki konuşma etkisini vermiştir.” (Kaya ve Oyman, 2018, s. 378). Kabil ve ikizi Klima ise kompozisyonun sağ alt köşesinde yer almaktadır. Kabil, ikizi Klima’yı kolundan tutmuş, kendine çekerken betimlenmiştir. “Yandaki buğday destesi Kabil’in sunacağı adağı simgeler” (Bağcı vd., 2019, s. 137).

Resmi, Osmanlı dinsel minyatürlerinin bilinen en erken örnekleri biri olduğu, bir hikaye barındırdığı, ayrıca kullanılan renklerin ve simetrik olarak resmedilen meleklerin göze hoş gelmesinden dolayı, ilgimi çektiği için seçtim.

KAYNAKÇA

  • Arpacıoğlu, S. H. (2015). Topkapı Sarayı Müze Kütüphanesi, Hazine 1321’numaralı “Zübdet-Ül Tevarih” Nüshası ve Tasvirleri. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  • Bağcı, S., Çağman, F., Renda, G., Tanındı, Z. (2019). Osmanlı Resim Sanatı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Bayrak Kaya, E. (2020). Hâbil ile Kâbil Kıssası ve Minyatür Sanatına Yansımaları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 13(29), 346-363.
  • Kaya, H. Ö., Oyman, N. R. (2018). Farklı Kültürlerden Osmanlı ve Ermeni Minyatür Sanatındaki Dini İçerikli Minyatürlerin Karşılaştırılması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), 370-399.
Enes Akyıldız
Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi 🎓mezunu, aynı zaman tam bir teknoloji tutkunu...
X